Bir ürünün sahibi olmak, o ürüne ait her fotoğrafı kullanma hakkı vermez. Üreticinin internet sitesinden, sosyal medya hesabından veya başka bir satıcıdan alınan görsel; fotoğrafçının haklarını, sözleşmedeki kullanım sınırlarını ve varsa görüntüdeki kişinin haklarını ilgilendirebilir. Fotoğrafın internette bulunması veya altında kaynak gösterilmesi tek başına ticari kullanım izni değildir. Ürün görseli yayımlanmadan önce kimin hangi yetkiyi verdiği belirlenmelidir.
Ürün ve fotoğraf üzerindeki haklar farklıdır
Ürünü üretmek, satmak veya satın almak ile fotoğrafı çoğaltıp internette yayımlamak ayrı fiillerdir. Bir fotoğrafın FSEK kapsamında eser sayılması, sahibinin hususiyetini taşıması ve ilgili eser türüne girmesine bağlıdır. Işık, kadraj, kompozisyon ve yaratıcı tercihler değerlendirmeye konu olabilir; her teknik ürün çekimi için aynı sonuç otomatik olarak verilmez.
Eser niteliği bulunmadığı düşünülen fotoğrafın da koşulsuz serbest olduğu varsayılmamalıdır. FSEK’in diğer koruma hükümleri, haksız rekabet, sözleşme ve kişilik hakları somut olayda gündeme gelebilir. Görselin rakibin sitesinden alınarak kendi ürününü tanıtmakta kullanılması, yalnız telif niteliğine indirgenemeyen bir uyuşmazlık yaratabilir.
Fotoğrafçıya ücret ödemek yeterli mi?
Çekim bedelinin ödenmesi, kullanım kanallarını ve bütün mali hakları kendiliğinden açıklamaz. Fotoğrafçıyla sözleşmede teslim edilecek seçilmiş kareler, çözünürlük, düzenlenebilir veya ham dosyalar ve revizyonlar belirtilmelidir. Ham dosyanın teslimiyle mali hakların devri de birbirinden ayrılmalıdır.
Eser niteliğindeki fotoğraflarda mali hak düzenlemesinin yazılı yapılması ve ilgili hakların ayrı gösterilmesi önemlidir. Kullanım izni yalnız web sitesi için verilmişse basılı katalog, açık hava reklamı, pazaryeri veya başka işletmenin hesabındaki kullanım ayrıca değerlendirilir. Telif hakkı devri ve kullanım izni arasındaki fark bu nedenle çekim sözleşmesinin temel parçalarındandır.
Tedarikçinin gönderdiği görseller
Tedarikçiden gelen fotoğraflar için kimin hak sahibi olduğu ve satıcılara hangi kullanım yetkisinin tanındığı sorulmalıdır. Bir e-posta ekinde görsel bulunması, bütün yayın ve reklam türleri için sınırsız yetkinin bulunduğunu göstermeyebilir. Yetki belgesi veya kullanım koşulları saklanmalı; ajans ve pazaryeri gibi üçüncü kişilere aktarımın kapsamı belirlenmelidir.
Ürün satışı sona erdiğinde görsellerin kullanılmaya devam edilmesi, başka ürünün fotoğrafıymış gibi sunulması veya logoların kaldırılması farklı sorunlar yaratabilir. Stok fotoğrafta da satın alınan lisansın ticari kullanım, erişim, yeniden dağıtım ve değişiklik sınırları kontrol edilmelidir. “Ücretsiz” etiketi her türlü ticari kullanıma koşulsuz izin demek değildir.
Modelin veya müşterinin görüntüsü
Fotoğrafçının izni ile görüntüdeki kişinin reklam amaçlı kullanım izni aynı şey değildir. Model, çalışan veya müşterinin tanınabildiği fotoğraflarda kişilik hakları ve kişisel veri hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir. İzin metninde hangi mecrada, ne kadar süreyle ve hangi amaçla kullanım yapılacağı anlaşılır olmalıdır. Çocukların görüntülerinde temsil ve çocuğun yararı ayrıca gözetilir.
Bir müşterinin ürünü giydiği fotoğrafı işletmeye göndermesi, görselin sınırsız reklam kampanyasına alınmasına otomatik izin oluşturmaz. Sosyal medyada herkese açık paylaşılmış olması da bu ayrımı ortadan kaldırmaz. Sosyal medya ajansı sözleşmesinde izinlerin sorumluluğu işletme ile ajans arasında açıkça belirlenmelidir.
Görsel üzerinde değişiklik yapmak
Kırpma, renk değiştirme, arka plan silme ve başka görselle birleştirme işlemleri kullanım izninin sınırlarını etkileyebilir. Fotoğrafın altına kaynak yazmak veya küçük bir değişiklik yapmak, gerekli izni gereksiz hâle getirmez. Fotoğrafçının adının belirtilmesi ve eserde değişiklik konuları manevi haklar bakımından da incelenir.
Ayrıca ürünün rengini, ölçüsünü veya özelliklerini gerçeğe aykırı gösterecek düzenleme tüketicinin yanıltılması riskini doğurabilir. Görsel estetiği ile ürünün doğru tanıtımı birlikte korunmalıdır. Teslim edilen ürünün tanıtıma uymaması hâlinde ayıplı mala ilişkin haklar gündeme gelebilir.
İzinsiz kullanım fark edilirse
Önce kullanımın adresi, tarihi, ekran görüntüleri ve mümkünse kapsamı korunmalıdır. Hak sahipliğini gösteren özgün dosyalar, çekim kayıtları, sözleşmeler ve lisans belgeleri bir araya getirilir. İçeriğin hızla silinme riski varsa uygun delil tespiti yolu değerlendirilebilir. Yalnız düşük çözünürlüklü bir ekran görüntüsü her iddiayı ispatlamaya yetmeyebilir.
Platforma bildirim, karşı tarafa talep, kullanımın durdurulması ve tazminat yollarının şartları farklıdır. Platformun görseli kaldırması, mahkemenin ihlal tespit ettiği anlamına gelmez. Talep edilecek tutar da otomatik bir sabit tarifeye göre belirlenmez; hak, kullanım ve hukuki dayanak incelenir.
Örnek: katalogdan reklam kampanyasına
Varsayımsal olarak fotoğrafçının çekimleri bir sezonluk çevrimiçi katalog için lisansladığını düşünelim. Aynı karelerin sonraki yıl ücretli reklamlarda ve başka markanın hesabında kullanılması sözleşme kapsamı dışında kalabilir. Çekim ücretinin ödendiğine ilişkin dekont, bu genişlemeyi tek başına kanıtlamaz. İzin, model kullanımı ve yayın kanalları birlikte kontrol edilmelidir.
Kaynak ve güncelleme
Telif Hakları Genel Müdürlüğü genel soruları; Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, özellikle m. 4, 14–25, 52, 84 ve 86. Güncelleme: 2 Kasım 2026. Genel bilgilendirmedir; fotoğraf ve izin belgelerine göre değerlendirme değişir.