Özel Üretim Ürünlerde Cayma Hakkı

İnternetten satılan bir ürünün sipariş geldikten sonra hazırlanması, o ürünün mutlaka cayma hakkı dışında kaldığını göstermez. “Özel üretimdir, iade yoktur” açıklamasının hukuki sonucu, ürünün gerçekte hangi özelliklerle ve kimin ihtiyacına göre üretildiğine bağlıdır. Ayrıca cayma hakkının bulunmaması ile ayıplı veya geç teslim edilen üründeki haklar birbirinden ayrılmalıdır.

Önce satışın mesafeli sözleşme olup olmadığı belirlenir

6502 sayılı Kanun’un 48. maddesi ve Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği, tüketici ile satıcı veya sağlayıcının uzaktan kurduğu belirli sözleşmeleri düzenler. Tarafların karşı karşıya gelmemesi, uzaktan pazarlama için oluşturulan bir sistemin kullanılması ve sözleşme kurulana kadar uzaktan iletişim araçlarıyla işlem yapılması birlikte değerlendirilir.

Sosyal medya üzerinden verilen bir sipariş de koşulları varsa mesafeli sözleşme olabilir. Buna karşılık yalnızca mağazadaki görüşmeden sonra ödemenin internetten yapılması, her olayı kendiliğinden aynı kapsama sokmaz. Alıcının ticari veya mesleki amaçla hareket edip etmediği de tüketici hukuku bakımından önemlidir.

Genel cayma hakkı nasıl işler?

İstisnalar saklı kalmak üzere tüketici, mesafeli sözleşmeden on dört gün içinde gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin cayabilir. Mal satışında süre kural olarak teslimden; hizmette sözleşmenin kurulmasından itibaren başlar. Mal teslim edilmeden önce de cayma kullanılabilir. Ancak bu genel çerçeve, cayma istisnasına giren sözleşmeler için otomatik bir hak yaratmaz.

Cayma bildiriminin yazılı veya kalıcı veri saklayıcısıyla iletilmesi ve kaydının korunması önemlidir. Satıcıya veya platformdaki uygun bildirim sistemine iletilen talebin tarihi ve içeriği daha sonra ispat edilebilmelidir. Yalnızca kargoyu teslim almamak veya paketi açıklamasız göndermek, bildirimin içeriği konusunda tartışma yaratabilir.

Hangi kişiye özel ürünler istisna oluşturabilir?

Yönetmelik, tüketicinin istekleri veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan mallara ilişkin sözleşmeleri cayma hakkının istisnaları arasında sayar. Kişiye özel ölçüyle üretilen mobilya veya üzerine kişisel isim ve içerik işlenen bir ürün bu bakımdan incelenebilir. Belirleyici olan yalnızca satıcının kullandığı etiket değildir.

Standart katalogdan seçilen bir ürünün stok tutulmayıp siparişten sonra üretilmesi ile alıcının özel ölçülerine göre üretilmesi farklı olgulardır. Renk, beden veya seçenek tercihinin ne ölçüde kişiselleştirme oluşturduğu ürünün niteliği üzerinden değerlendirilir. Her seçenekli ürün için otomatik istisna sonucu çıkarılması doğru olmaz.

Örneğin standart bedenlerden seçilen bir elbise ile müşterinin ölçüleri alınarak kalıbı yeniden oluşturulan bir elbise aynı incelemeye tabi tutulmayabilir. Bu varsayımsal karşılaştırmada sipariş formu, ölçüler, ürün ilanı ve yazışmalar birlikte önem kazanır. Özel dikim sözleşmesinin açık hazırlanması bu nedenle yalnızca üretim açısından değil hukuki ispat açısından da yararlıdır.

Satıcı tüketiciyi nasıl bilgilendirmelidir?

Sipariş verilmeden önce ürünün temel özellikleri, toplam fiyat, satıcının kimliği, teslim koşulları ve cayma hakkına ilişkin bilgiler açıklanmalıdır. Cayma hakkının bulunmadığı bir durum ileri sürülüyorsa bunun dayanağı anlaşılır biçimde gösterilmelidir. Ödeme sonrasında gönderilen belirsiz bir “iade kabul etmiyoruz” mesajı, ön bilgilendirmenin yerini kendiliğinden tutmaz.

Bilgilendirme ile ürünün gerçek niteliği birbiriyle uyumlu olmalıdır. Satıcının bütün ürünleri aynı genel koşula bağlaması, gerçekte mevcut olmayan bir kanuni istisna yaratmaz. Tüketicinin de onayladığı ölçü, çizim veya kişiselleştirme içeriğinin hangi sürüm olduğunu saklaması önemlidir.

Cayma istisnası ayıplı mal haklarını kaldırır mı?

Hayır. Ayıplı ürüne ilişkin haklar, gerekçesiz caymadan farklı bir hukuki temele dayanır. Yanlış ölçü, onaylanandan farklı model, eksik malzeme veya vaat edilen özelliğin bulunmaması sözleşmeye aykırılık incelemesini gerektirebilir. Ürünün kişiye özel olması, satıcıya farklı veya kusurlu ürün teslim etme serbestisi vermez.

Buna karşılık müşteri tarafından yanlış verilen ölçü, sonradan değiştirilen tercih veya onaylanan tasarımdan vazgeçme ile üretim hatası aynı değildir. Ölçüyü kimin aldığı, neyin onaylandığı ve hatanın hangi aşamada doğduğu belirlenmelidir. Tasarım veya ürün fotoğrafının ilanda nasıl sunulduğu da beklenen niteliğin tespitinde önem taşıyabilir.

Teslim gecikirse ne olur?

Kişiye özel ürünlerde teslim süresi daha uzun kararlaştırılabilse de süre belirsiz bırakılmamalıdır. Cayma hakkı istisnası, satıcının üstlendiği teslim borcunu ortadan kaldırmaz. Taahhüt edilen tarihin geçmesi, ifanın imkânsızlaşması veya ürünün hiç gönderilmemesi ayrı değerlendirmeler gerektirir.

Düğün, açılış veya başka belirli bir etkinlik için verilen siparişte kullanım tarihi özellikle önemlidir. Bu tarihin satıcıya bildirilmesi ve sözleşmede yer alması, gecikmenin sonuçlarını değerlendirmeyi kolaylaştırır. İade ve zarar taleplerinin kapsamı somut sözleşme ve gerçekleşen olay üzerinden belirlenir.

Sıkça sorulan sorular

Satıcının gönüllü iade sözü bağlayıcı olabilir mi?

Kanuni istisna bulunsa bile satıcının ayrıca üstlendiği iade veya değişim taahhüdü değerlendirilebilir. Bu nedenle ilan ve satış öncesi açıklamalar saklanmalıdır.

Ürünü kişiselleştirmek için onay verdim; her haktan vazgeçmiş olur muyum?

Hayır. Kişiselleştirme onayı, bütün ayıp ve teslim haklarından genel bir feragat olarak yorumlanamaz. Onayın konusu ve hangi bilgiye dayanılarak verildiği önemlidir.

Uyuşmazlıkta hangi kayıtlar gerekir?

İlanın sipariş tarihindeki hâli, ön bilgilendirme, sipariş formu, kişisel ölçüler veya tasarım onayı, ödeme ve teslim kayıtları ile başvurular birlikte korunmalıdır. Her belgenin aynı siparişe ait olduğu anlaşılmalıdır.

Kaynaklar

Güncelleme: 2 Kasım 2026. Genel bilgilendirme metnidir; cayma istisnası ve diğer haklar ürünün ve sözleşmenin özelliklerine göre değerlendirilir.